معنى لغات : قيما - يعنى در نهايت راستى و استقامت ، ملَّة - راه و طريقه ، راه و مقرّرات دين و آنچه پيغمبر بمردم ميآموزد ، حنيف - راست ، متمسّك بدين اسلام ، هر كه پيرو دين ابراهيم است ، آنكه يكتاپرست است ، نسك - با ضمّ و فتح و كسر نون و ضمّ و سكون سين بمعنى عبادت و حقّ خداوندى ، و نيز با ضمّ نون و سكون و ضمّ سين بمعنى آنچه براى خدا و به قصد بندگى داده مىشود ، كشتار ، شمش نقره ، و خون كردن كه حيوانى را سر بريدند و باصطلاح فارسى ميگويند گوسفندى خون كرد . ترجمه : اى محمّد با اين تازيان چنين بگو : 162 همانا مرا پروردگارم براهى راست رهبرى كرد 163 كه آئينى است استوار بروش ابراهيم و دور از پليدى بتپرستى چه او از انباز پنداران نبود و با مشركين نه پيوست ، 164 و بگو : البتّه نماز و بندگى و زندگى و مردم براى پروردگار جهانيان است و ويژه ى او است 165 كه انبازى ندارد و به من فرمان رسيده كه چنين باشم و من نخستين سر سپردگان به - فرمان خدايم و اوّلين مسلمانان . سخن مفسّرين : « هَدانِي رَبِّي إِلى صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ » 162 كشف نوشته : صراط مستقيم را بدايتى و نهايتى است ، بدايت سنّت و جماعت است و نهايت انس بآفت و دوام مشاهدت . پير طريقت گفت : هر كه از در تصديق و تسليم در آيد ويرا از سه شربت يكى دهند : يا شربتى دهند از معرفت تا دل وى بحقّ زنده گردد ، يا زهرى دهند كه نفس امّاره در زير قهر او كشته گردد يا شرابى دهند كه جان از وجود او مست و سرگشته شود ، از اينجا بافت حقيقت و انس صحبت آغاز كند . « دِيناً قِيَماً » 162 مجمع : ابن عامر و مردم كوفه با كسر قاف و فتح يا خوانده‌اند و ديگران با فتح قاف و تشديد و كسر يا قرائت كرده‌اند . و معنى اين كلمه كمال استقامت است . و بعضى گفته‌اند : معنى هر دو كلمه چنين است : دين ثابت هميشگى غير قابل نسخ . « إِنَّ صَلاتِي وَنُسُكِي . . . » 164 ابو الفتوح : در او سه قول گفتند : سعيد جبير